| REGINA MATUSZEWSKA. LEPSZA SWOJA ŁATA, NIŻ CUDZA SZATA - CZ. XVII |  |  |
| niedziela, 06 marzec 2016 | |
 Edmund Zieliński: Czytając wspomnienia pani Reginy Matuszewskiej zanurzamy się w zupełnie inny świat, świat bezpowrotnie miniony, przez starszych mile wspominany. Kiedy pani Regina pisze o swoim ojcu krawcu, pamięcią wracam na ulicę Kościelną w Zblewie, gdzie miał swój warsztat krawiecki pan Edmund Szulc. Dom stał naprzeciw spichlerza pana Jancy, dziś przebudowanego na sklepy wielobranżowe. Korzystaliśmy z usług pana Szulcy. Szył mi młodzieńczy garniturek. Jego warsztatem była jedna z izb jego mieszkania. Duży stół z wielkim blatem, który służył do wszystkiego, co wiąże się z krojeniem, fastrygowaniem, szyciem i prasowaniem. Widzę to ciężkie żelazko stojące na mosiężnej podstawce i manekina z zawieszoną na nim ledwie zaczętą marynarką. Jakby to było wczoraj. Od dawna nie ma pana Edmunda Szulcy, jego warsztatu i domu. Pozostały wspomnienia.
Regina Matuszewska część XVII
Polska z Ruskiem wojnę wygrali, a Niemcy przegrali. Teraz po tylu latach okazuje się, że Niemcy są górą. Niemiecka zasobność i gospodarność doszła do bogactwa i rozkwitu. Dzisiaj i my chwalimy to, co niemieckie, tracimy dawną nienawiść, którą nam przez wszystkie lata wpajano. Widzimy i słyszymy, jak młodzi ludzie jadą do nich i się płaszczą przed nimi. Przywożą to, czego już Niemcy nie chcą. Handlują tym i cieszą się, że mają zarobek. Kto tu przegrał i kto tu winien, żeśmy tak nisko upadli. Służyliśmy podczas okupacji i teraz służymy z własnej woli. Gdzie te przysłowie - lepsza swoja łata, niż cudza szata. Stroimy się w cudze piórka. Co nasze stare i dobre, bo nas tyle lat grzało, wyrzucamy do lamusa. Ameryka nas zauroczyła swoimi mamidłami. Narzucić chcą nas swoimi dobrociami. Wszyscy nas chcą uczyć ich rozumu, jakbyśmy naprawdę byli niedorozwinięci, jakbyśmy nie mogli wypracować swoich wzorców i żyć według swojej kieszeni. To tak, jak ja bym poszła do sąsiadki, pożyczyła pieniędzy i kupiła sobie kapelusz, albo jeszcze gorzej - kupiłabym wódki, wina, różnych „marsów” i coś tam jeszcze. Bez tego można się obyć, zastępując czym innym. Teraz tak się chyba robi, inaczej byśmy nie doszli do takiej gospodarki. Teraz Polska to jest jak takie pijaczysko, co nie może się z nałogu wyzwolić i musi dalej pić i pożyczać na to picie. Tak wygląda teraz, że Polska nie jest Polską. Straciliśmy Polskę i polski honor.
Regina Matuszewska, Elżbieta Żuławska i Krystyna Szałaśna w Czarnymlesie 24 kwietnia 1996
Niemcy zaprowadzili podczas okupacji swoje rządy. Szkoły zamknęli i dzieci nie uczyły się. Pomagały rodzicom w polu i w domu. Starszą młodzież zabierali w transporty i wywozili na roboty do Niemiec. Młodzież nadgraniczna sama się zgłaszała do Prus na roboty za służących. Stręczyli (namawiali - E.Z.) jeden drugiemu, że tam, u tego Niemca, będzie ci dobrze. Chcieli być bliżej swoich rodzin, mogli odwiedzać swoje rodziny. Zabrali dalej, wtedy była prawdziwa niewola. Niemcy wyznaczali szarwark, furmanki były im potrzebne. Ojciec miał ziemię i konia, i też musiał jechać, jak na niego sołtys czy podsołtys wyznaczył. Ludzie dużo przynosili do szycia. Lejby już nie było i innych żydowskich krawców. Matka mówiła do Żyda, jak raz on czytał po niemiecku książkę: "Wasza mowa podobna do niemieckiej, to wam będzie dobrze, gorzej z nami". Żyd jej przytakiwał, ale oni chyba coś czuli, bo z moich stron wszyscy pouciekali. Ojciec na całą okolicę był sam, co szył. Ludzie się naprzykrzali z robotą. Ojciec poszedł do gminy, do wójta niemieckiego, rozpowiedział o swoich kłopotach. Wójt wysłuchał ojca i wypisał zwolnienie od szarwarku.
Regina Matuszewska z mężem Stanisławem
Ojciec wziął ucznia, żeby uczyć. Ciotki Franek też przyszedł się uczyć na krawca. Ludzie sami się garnęli do nauki jakiegoś zawodu. Pod koniec roku było pięciu uczniów stale. Ojciec dobudował do domu pracownię. Dwóch uczniów jeszcze było dochodzących. Franek spał na ślabanie (ława przystosowana do spania – E.Z.), Bronek na leżance, Antek rozkładał na dużym stole sukno, co ludzie przynieśli do szycia, i spał na stole. Ten blat stołu nie był przybity. Raz cały blat spadł razem z nim i on dalej spał. Jaki to jest sen mocny młodych ludzi. Franek, Bronek i Antek jedli śniadanie i kolację razem z nami. Na śniadanie i kolację były gotowane ziemniaki i coś do ziemniaków, kapusta czy barszcz jakieś i kluski na mleku, czy jakaś kasza. Przy stole ledwieśmy się zmieścili. Była stawiana miska duża z ziemniakami i duże miski z kapustą. Jak to było zjedzone, stawiało się salaterki z mleczną zupą. Wszyscy sięgali i się najedli. Pomiędzy śniadaniem a wieczerzą gotowało się kawę. Oj, czy kawa była... cykoria czy inną mieszanka. Chłopcy szli na niedzielę do domu i blachę chleba sobie przynosili na cały tydzień. Leli sobie kawę, słodzili i jedli z chlebem. Uczniowie się zmieniali. Wyuczyli się i szli na swojej maszynie szyć. Byli i tacy, co się nie nadawali do tego fachu, też odchodzili. Początkującemu przywiązywało palec obrębkiem. Środkowy, na którym miał naparstek. Ten palec musiał się odpowiednio przygiąć, żeby nie szyć bokiem palca, tylko środkiem. Brało się w prawą rękę igłę bez nici i wkłuwało się w szmatę pustą igłę, aż się nauczył szyć na pusto, dostawał coś do obrzucania szwów. Kiedy nauczył się szyć igłą, dopiero uczył się szyć na maszynie. Antoś, najmłodszy brat mojego ojca, odwiedzał nas często. Też się trochę uczył szyć, ale mówił, że to nudne. Wolał grać na organce (harmonijka ustna – E.Z.) i robić coś w polu. Później nas już nie odwiedzał. Poszedł do szkoły rolniczej.
Regina Matuszewska z mężem Stanisławem
Babcia kupiła stryjkowi osiem hektarów ziemi szlacheckiej, czyli pszenno-buraczanej. Na samą wojną babka stryjka Antosia ożeniła. Piszę ożeniła, bo babka o wszystkim decydowała. Słyszałam, jak po cichu kumy babcine gadały, że Antoś nie bardzo rwał się do ślubu z Honorcią. Mnie się nowa stryjenka bardzo podobała. Na tym weselu tylko ja byłam. Do domu babki naschodziło się kumów pełna izdebka. Była dość obszerna i tam kobiety ustały w kółeczko i śpiewały skoczne i wesołe piosenki, trochę inne jak w Łączkach. Kobiety i ubrane były inaczej, po szlachecku. Spódnice też tkane na krosnach, ale kolory nie takie jaskrawe, bardziej stonowane. Ciemnozielone, bordo, brąz i przetaczkowe. Jedna nitka czarna, druga biała. Wstążeczki czarne i w tym kolorze co spódnice. Nie takie szerokie jak u nas. Szyte w kliny i długie. Do tego bluzki długie i zwiewne. Fartuszki też grały z kolorem spódnic. Włosy zaplecione w koszyczek i schowane pod chustkę. Chustki u nas wiązało się na okrągło. W Cieloszce i we wsiach sąsiednich chustki były jaskrawe i wiązało się pod brodę. Kobiety się naśpiewały. Babcia poczęstowała plackiem i swojskim piwem z jałowca i gryczanym. Gryczany chleb świeży to był taki dobry, lepszy jak pszenny, i mówiło się na niego gryczan. Stryjek był na muzyce. Młody pan wynajmował muzykantów. Oni grali muzykę w wynajętym domu dla całej wsi. Rano poprzychodziły druhny i drużbowie do domy babci. Kumy też przyleciały, żeby stryjka pożegnać i wyprowadzić do ślubu. Śpiewały piosenki smętne;
„Ty pójdziesz górą, a ja doliną”, i
„Wyszła dziewczyna, wyszła jedyna
jak różowy kwiat.
Ręce załamała, oczki zapłakała,
Zmienił jej się świat.
Nie płacz dziewczyno, nie płacz jedyna,
Ty będziesz...
Ludzie mi cię ganią i rodzice rają
I sam Pan Bóg w niebie.
Ty pójdziesz górą, a ja doliną,
Ty zakwitniesz różą, a ja kaliną.
Ty pójdziesz drogą, a ja gościńcem,
Ty zakwitniesz różą, a ja kaczeńcem.
Ty będziesz panną w tym białym dworze,
A ja będę księdzem, księdzem kanonikiem
W białym klasztorze.
A gdy umrzemy, to damy sobie
Złote litery wybić na grobie.
A gdy kto przejdzie,
Przeczyta sobie,
Tu młoda para, tu młoda para
Leży w tym grobie.
Furmani konie pozaprzęgali, przystroili wstążeczkami. Sany (sanie) ładnie wymościli. Wiązki ze słomy do siedzenia, przykryte kilimami. To był karnawał, było zimno. Chłopy poubierali ciepłe kożuchy. Drużbowie w ciemnych kurtkach. Kobiety w ciemnych paltach. Sanki każde były inaczej pomalowane i miały inne ozdoby. Powsiadaliśmy do sań i jechalim z dziesięć kilometrów. W Ptakach przywitali nas śpiewem tamtejsze sąsiady. Honorka ubrała się w długą suknię, jasny seledyn. Druhna Irena, jej siostra, poprzyszywała drużbom malutkie wianuszki z mirtu i białej wstążeczki. Teraz szykowali się wszyscy do kościoła. Ja zostałam z dziećmi, bo i ja byłam dzieckiem. Poznałam młodsze siostry Honorci. Z Genią i Janią polubiłyśmy się. Sąsiadki kucharzyły. Myśmy wylatywały na szosę i wyglądały, czy od ślubu nie jadą. Ślub był w Kolnie, a ksiądz Bronek, brat, ślub im dawał. Przyjechali z kościoła, wszyscy się porozbierali i zasiedli za stoły. Przyjechał i ksiądz stryjek, usiadł koło młodej pary i koło babci. Ja siedziałam trochę dalej. Ksiądz mnie zauważył i mówi: "O, Reginka jest". Nałożył na talerzyk pieczoną kiełbaskę i mi podał, oraz nóż i widelec. Ja zaczęłam jeść nożem i widelcem. Kiełbaska ślizgała mi się po talerzyku. Nie wiedziałam, gdzie oczy schować, tak się tego wstydziłam. Jakoś zjadłam i ucieszyłam się, że mogłam iść od stołu. Ksiądz po obiedzie dał mi dwa złote, żeby kupić cukierków i obdzielić dzieci, jakie były na weselu. Sklep był u sąsiada. Poszłam z gromadą dzieci i kupiliśmy białych landrynek. Innych tam nie było. Raz, dwa obdzieliłam wszystkie dzieci i po cukierkach. Przyjechałam do domu i rodzicom i siostrom opowiadałam, że dostałam dwa złote i kupiłam cukierków. Siostry mówią: "Ale tyś i głupia, co by mógł za dwa złote kupić". Kiedyś było wstyd wydawać pieniądze na łakocie. Sama nieraz żałowałam, że przepuściłam pieniądze. Teraz, po tylu latach myślę, że dobrze zrobiłam. Pieniądze mogłam zgubić, a tak mam dobre wspomnienie, i dziś bym tak samo zrobiła. Na tym weselu byłam jedynym gościem z domu, chodziłam do drugie klasy. W 1938 roku to było.
Stryjek długo się ze stryjenką nie cieszył. Mieszkali i gospodarzyli w Ptakach. Honorka była dziedziczką, a syna nie mieli jej rodzice. Ona była najstarszą córką i jej przyszło gospodarzyć. Ziemia stryjkowa była w sąsiedniej wsi i tą ziemię stryjostwo obrabiali. Od zimy do lata gospodarzyli. Wszystkich młodych ludzi brali do wojska i stryjka też wzięli. Do domu wrócił, dostał się do niemieckiej niewoli. Irena, siostra Honorki, poszła do księdza Bronka za gosposię. Jania zmarła młodą dziewczynką. Honorka gospodarzyła z rodzicami i urodziła Bronkę. Lubiliśmy rodzinę Honorki. Byli gościnni i chyba też nas lubili.
W następnym odcinku będzie o życiu pod okupacją niemiecką.
Foto. Edmund Zieliński
|
| EDMUND ZIELIŃSKI. PAMIĘTAM TO DOBRZE [BIAŁACHOWO - OKUPACJA I WYZWOLENIE] | | |
| wtorek, 23 luty 2016 | |
 Miesiąc marzec zawsze kojarzy mi się z marcem 1945 roku. Kończyła się okupacja niemiecka na początku której przyszedłem na świat. Jednak zanim Armia Radziecka wkroczyła do Białachowa, przeżyliśmy wiele niepewnych dni. Wiele epizodów tamtego życia utkwiło mi w pamięci. Dobrze pamiętam moje codzienne wędrówki z mamą, która w dwojaczkach zanosiła obiad mojemu ojcu pracującemu w majątku Helmuta Hermana w Białachówku, a od 1944 roku i bratu Jerzemu. Kiedy skończył szkołę w Białachowie musiał iść do pracy na majątku. Zanoszone obiady moim bliskim były bardzo skromne – zawsze jakaś zupa. Pamiętam grochówkę ugotowaną na wędzonych skórach po słoninie. Ojciec dawał mi je do ust a ja ząbkami ściągałem tłuszcz – tata zjadał resztę. Chodziliśmy zawsze tą samą drogą, miedzą obok gospodarstwa Baczkowskich, brzegiem jeziora, polną drogą przez ziemie Hermana do majątku i między stodołą a oborą prosto do świniarni. Tam w „świńskiej” kuchni ojciec i Jerzy zjadali obiad. Raz spotkał nas w drodze policjant ze Zblewa – Bletel (Zblewo wtedy nazywało się Hochstüblau). Mama bardzo się bała, bo w każdej chwili groziła nam wywózka, w najlepszym wypadku do Generalnej Guberni, bowiem nie podpisaliśmy listy narodowościowej (Volksliste). Bletel w ostrym tonie zapytał się po niemiecku – Wo wollen Się hin? dokąd idziemy. Kiedy mama odpowiedziała – Ich habe ein Abendessen für meinen Mann. Er arbeitet auf einem Bauernhof Helmut Herman – mam obiad dla mego męża. Pracuje w majątku Helmuta Hermana. Kiedy to usłyszał powiedział – Nun, Się können gehenn – możecie iść i puścił nas wolno. I tak sobie dziś myślę, że może praca w majątku uratowała nas od wywózki? Jak opowiadała mi moja siostra Danusia, kiedy naszego ojca skierowano na Wał Pomorski ( Pommernstellung), by podwodami (wozami konnymi) woził materiał na umocnienia i amunicję na ten odcinek przyszłego frontu, poszła do Hermana po deputat, jaki należał się ojcu – pracownikowi tego majątku. Herman zapytał się siostrę – Vater ist noch nich angekommen? Nein, Herr Herman. Wird bald zurück sein – ojciec jeszcze nie wrócił? Nie panie Herman. Niebawem wróci. I tak było. Za kilka dni widzimy wracającego z kierunku Białachowa naszego ojca.  Figurka Matki Bożej z Lourdes. Prezent ślubny dla moich rodziców od Agaty i Józefa Zielińskich W majątku Hermana pracowały też Ukrainki. Jedna na imię miała Dasza a druga Tania. Po pracy przychodziły do naszego mieszkania, pięknie śpiewały i opowiadały o swoich stronach. Pamiętam te piosenki. Jedna mówi o tęsknocie za ojczyzną a druga o jaskółce, by nie odlatywała i nie zostawiała nas. Ojciec Daszy był kapitanem okrętu wojennego. To dzięki tym dziewczynom w naszym domu było mleko. Kiedy mama zanosiła w dwojaczkach obiad naszemu ojcu i bratu, napełniała je mlekiem, które sama udoiła od krowy w oborze Hermana. Ukrainki w tym czasie stały na czatach. Co stało się z tymi dziewczynami? Już się nie dowiemy.  Ruiny byłej świniarni w majątku Helmuta Hermana w Białachówku. Foto Edmund Zieliński 8 września 2010  Były pałac Helmuta Hermana w Białachówku. Foto Edmund Zieliński 8 września 2010 Może policjantowi ze Zblewa, który nazywał się Peiters, też należy się szacunek? On to, bowiem ostrzegał nas przed represjami ze strony okupanta. Zapamiętałem jego sumiaste wąsy. Natomiast wspomniany Bletel miał jak najgorszą opinię. Wielu doświadczyło jego represji w stosunku do Polaków. Danusia pamięta do dziś jak ją Bletel spoliczkował, a miała wtedy 10 lat. Było tak. Dzieci ze szkoły w Białachowie, zwłaszcza z rodzin które nie podpisały Volkslity, po lekcjach musiały iść do pracy w majątku Hermana. Tym razem było to wyrywanie marchwi z pola. Danusia tam też była i pracowała do wieczora. Bała się wracać o późnej porze, to uciekła z pola do domu. Ktoś musiał donieść policji o tym fakcie. Na drugi dzień na drodze przed szkołą czekał na Danusię Bletel. Siedział na rowerze, lewą nogą wspartą na ziemi. Kiedy Danusia zrównała się z nim, zatrzymał ją i pyta się – Warum bist du weggelaufen gestern von der Arbeit?- dlaczego wczoraj uciekłaś z pracy? Tłumaczyła, że – ich hatte Angst, zu spät nach Hause zu gehenn - bałam się wracać późno do domu. Bletel nic tylko spoliczkował Danusię z solenną obietnicą, że – wenn es passiert werden wir anderes reden - jeśli to się powtórzy porozmawiamy inaczej. Pewnego razu patrzyłem przez okno w kierunku Białachówka, już zbliżał się front, i widzę nadlatujący samolot nad stodołę Hermana. Rozległ się głuchy huk i nad dachem pojawiły się kłęby czarnego dymu. Płonęła stodoła zbombardowana przez radziecki samolot.  Gospodarstwo moich dziadków Redzimskich w Białachowie, miejsce mego urodzenia. To tutaj zajechał wozem Wacek. Zdjęcie z dnia 16 sierpnia 1974  W głębi gospodarstwo moich dziadków Zielińskich. Zdjęcie z dnia 16 sierpnia 1974. Foto. E. Zieliński 16.08.1974 Wkrótce po rozpoczęciu ofensywy przez wojska radzieckie w styczniu 1945 roku, szosą z Borzechowa do Zblewa przejeżdżało coraz więcej pojazdów wojskowych i cywilnych. W drugim przypadku były to wozy konne przykryte plandekami z uciekinierami (Flüchtlinge) z Prus Wschodnich. Pewnego razu pod wieczór, w drogę do naszego gospodarstwa skręcił wóz i wjechał na podwórko. Pamiętam, że powoził nim niejaki Wacek – Polak, jak się okazało wywieziony na roboty do bauera. Teraz wiózł dobra swego pana na zachód, który uciekał inną drogą. Z Wackiem jechała również służąca tego bauera o imieniu Wierka. Przyszli do naszego mieszkania. Najbardziej ucieszyliśmy się z tego gara zmrożonego smalcu, który wraz z pętem kiełbasy Wacek przytaszczył do naszej izby. Ale pojedliśmy! Przyniósł też jakieś sukienki dla siostry Danusi. Tata odwdzięczył się machorką własnej roboty i kartoflami na paszę dla koni. Wacek na dodatek ostrzygł moją i brata głowę. W czasie tej czynności siedziałem na moim składanym foteliku z blatem do zabawy. Jak wspomina moja siostra Danusia, przebywali u nas około tygodnia. Któregoś dnia rano nasi goście odjechali w kierunku Starej Kiszewy i Kościerzyny, gdzie opodal przebiegała przed wojną granica polsko-niemiecka. Doszły do nas wieści, że kolumnę uciekinierów zbombardowały samoloty radzieckie. Może i Wacek tam był? Przyszły również do nas dwie młode Niemki, też uciekające na zachód. Widzę z wysokości małego dziecka, gdzie wzrok sięgał blatu stołu. Stały na nim dwie puszki po konserwach do których uciekinierki upychały Kartoffelsalat, bardzo prostą sałatkę ziemniaczaną składającą się z gotowanych kartofli, octu, cebuli i oleju. Czasem nasza mama i nam przygotowywała na kolację taki posiłek z dodatkiem kiszonego ogórka. I dziś ja sam, dla przypomnienia tamtych ciężkich dni taką sałatkę przyrządzam. Dodam jeszcze solonego śledzia – pyszne. Kiedy miałem gości z Niemiec, przygotowałem tę prostą sałatkę i opowiedziałem im historię z nią związaną. Wyjedli do czysta.  Gospodarstwo moich dziadków Redzimskich stan na dzień 2 listopada 1974. Foto. E.Zieliński 2.11.1974  Gospodarstwo moich dziadków Redzimskich stan na dzień 2 listopada 1974. Dziś wygląda zupełnie inaczej. Foto. E.Zieliński 2.11.1974  Droga do Białachowa, którą dreptałem do szkoły od 1947 do 1951 roku. Foto Edmund Zieliński 17 sierpnia 2006 Pod koniec lutego 1945 roku w nocy usłyszeliśmy walenie do drzwi i wołanie po niemiecku – aufmachen, Polizei! Tata otworzył i wpadło do nas dwóch SS-manów, którzy świecąc latarkami po oczach kazali - sofort das Haus verlassen. Gehen Się In Richtung Berent. Hier kommt Iwan - natychmiast opuścić dom i iść w kierunku Kościerzyny. Nadchodzą Rosjanie. Tata oczywiście solennie obiecał wykonać nakaz, jednak zamiast iść na szosę, skryliśmy się wszyscy na szopie w sianie. Ułatwiła nam to „odwaga” SS-manów, którzy nie czekając na nas pędzili na rowerach do Zblewa tylko się śnieg kurzył za nimi. Na szopie czekaliśmy na nadejście Rosjan, którzy obwieszczali swoje rychłe przybycie hukiem armat. Na szopie byliśmy kilka dni i nocy. Na belce stała figurka Matki Bożej z Lourdes (jest u mnie do dziś), do której wznosiliśmy modły o ocalenie. Kiedy już wyraźnie się uspokoiło, a szosa jakby opustoszała, ojciec wydedukował, że okupant „dał nogę”. Zeszliśmy do mieszkania. Po jakimś czasie przyjechał wozem konnym niemiecki żołnierz, by nieco odpocząć – miał na imię Franz. Wspomógł nas konserwami i marmoladą. Mówił, że za kilka dni będzie tu Iwan. Jak wspomina siostra Danusia (miała wtedy 11 lat) przebywał u nas kilka dni, a do siostry mówił Kallinchen. Może miał córkę o tym imieniu? Ostatniego dnia posilał się przy stole i zobaczył, że niedaleko okna spadła na ziemie ognista kula. On to widząc powiedział – Oh mein Gott, das ist von den Russen. Ich habe zu laufen – o mój Boże, to jest od Ruska. Muszę uciekać. Ojcu zostawił lornetkę (mam ją do dziś) i śpiesznie odjechał w kierunku Białachowa. Chyba tego samego dnia usłyszeliśmy strzelaninę od strony lasu Szarafina. Pod oknem przebiegł kulejący żołnierz niemiecki. Pokładliśmy się na podłogę pod ścianami, a w zrębową ścianę domu stukały kule z luf radzieckich karabinów i automatów. Po chwili zaroiło się w izbie od Krasnoarmiejców. Pytają się o Giermańca, o czasy (o Niemca, o zegarki). Któryś do ojca mówi dawaj zakurić i bezceremonialnie przeszukuje szafę. Mama pyta się a gdzie wojsko polskie. Za tri dni budziot, któryś odpowiada i dodaje - my Giermańca patapim w morie. Frontowcy jak wpadli, tak wypadli i nadeszły oddziały tyłowe. Było to 71 lat temu, 6 marca 1945 roku. Co było dalej - napiszę w kolejnym odcinku. Ps. Powyższy materiał znajduje się w mojej książce „Na ścieżkach wspomnień…” Tutaj ją go zmodyfikowałem wykorzystując pamięć siostry Danusi. Gdańsk 3 lutego 2016 Edmund Zieliński
Z wielkim zainteresowaniem
przeczytaliśmy wspomnienia z Białachowa, w których dodałeś nowe fakty do tych opisanych w Twojej książce Na ścieżkach wspomnień. Postarałeś się wiernie
przekazać wypowiedzi w języku niemieckim -gratulacje!
Myślę, że ten Niemiec mówil do Danusi-Twojej siostry ; Karinchen , bo tak mówi
się jeszcze dziś na dziwczynkę o imieniu Karin lub Karina, /nasza córka
Karina też tak była nazywana/ było to wiec Karineczko. Ale
najpewniej mogło to być Kaninchen, bo tak się mówi na dziewczynki jeszcze
dziś. Po polsku to znaczy „Króliczku”. To tyle, co chciałbym dodać,
reszta fantastycznie, tak jak zawsze obrazowo oddany opis postaci i
sytuacji.
Pozdrawiamy...
Janek z Hanią
|
| A MOŻE TABLICA PAMIĄTKOWA W WŁADYSŁAWA POPIELARCZYKA W WIELKIM BUKOWCU?TEKST I LINKI |  |  |
Przez jakiś czas miałem szkic mego brata wykonany przez Pana Władysława. Gdzie się podział? Rozpłynął się gdzieś w tamtych latach. Pod koniec lat 60 ubiegłego wieku byłem służbowo w Warszawie. Zaproponowałem towarzyszącemu mi koledze Mietkowi Tuszyńskiemu z naszego zakładu pracy, by odwiedzić pracownię i galerię Pana Władysława Popielarczyka na ul. Piwnej. Bez problemu weszliśmy do mieszkania, które przypominało salę wystawienniczą z odpowiednim podświetleniem. Niestety, Pana Władysława nie zastaliśmy - był gdzieś za granicą. Chętnie oprowadzała nas po galerii i ciekawie opowiadała małżonka Pana Władysława. Pana Władysława już niema, pozostał w mojej pamięci jako wielki artysta, chociaż wiele z jego prac nie rozumiałem. Gdańsk 30 stycznia 2016 roku Edmund Zieliński
piątek, 29 styczeń 2016
| |||||||||||||||
 Powoli kończę składać w reportażach fascynującą postać młodego Władysława Popielarczyka, moim zdaniem genialnego artysty, którego koniecznie trzeba przypomnieć. Pisałem o nim w drugiej części reportażu pt.„Kim jesteś dziewczyno z Kranka z lat sześćdziesiątych?” - cz. 2, a następnie w reportażu „Pani Genowefa świetnie pamięta Władysława Popielarczyka”. W oba teksty wplotłem informacje, jakie otrzymałem od Bernarda Damaszka. Porobiłem zdjęcia obrazów Popielarczyka będące w posiadaniu osób prywatnych. Opowiedziałem o Popielarczyku dyrektorowi Muzeum Ziemi Kociewskiej Andrzejowi Błażyńskiemu...
Podekscytowany, że na Kociewiu urodził się i dorastał takiej klasy artysta (dotąd o nim nie słyszał), obiecał urządzić w tym roku wystawę jego prac. Ciekawy jestem, czy coś z tego wyjdzie. Wiem, że w Starogardzie i Zblewie mają około 40 jego prac. Kilka z nich jest niestety nie do ruszenia, gdyż maestro w swojej artystycznej witalności ochoczo malował na ścianach.
Z jakiej miary artystą mamy do czynienie, wynika z Wikipedii i opracowania Barbary Popielarczyk-Daszewskiej.
Błędy i nieścisłości w Wikipedii
Niestety w Wikipedii ciągle są błędy (Szteklino zamiast Szteklin) i nieścisłości („Przez całe życie związany z Warszawą”!). Warto zwrócić uwagę, w czyich kolekcjach prywatnych znajdują się obrazy Popielarczyka.
Wikipedia: „Władysław Popielarczyk (ur. 1925, zm. 1987) - polski malarz.
Urodził się w 1925 roku w Szteklinie, studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Od 1965 roku prowadził własną galerię w Warszawie, zorganizowano ponad 40 jego indywidualnych wystaw, jego prace były także obecne w wystawach zbiorowych, zarówno w Polsce, jak i innych krajach. Oprócz malarstwa zajmował się happeningami, poezją i komponowaniem. Zaprojektował także i wykonał ponad 25 prac w obiektach użyteczności publicznej, były to freski, mozaiki, płaskorzeźby i witraże.
Obecnie jego prace znajdują się w Muzeum Narodowym w Warszawie, Poznaniu i Gdańsku, Muzeum Częstochowskiego, Moderna Museet w Sztokholmie, Taides Museum w Oulu, Museum of Modern Art w Miami, Indianapolis Museum of Art, Palm Spring Desar Museum oraz prywatnych kolekcjach Dwighta Eisenhowera, Urho Kekkonena, Sukarno, Charles'a de Gaulle'a i Paul-Henriego Spaaka. Przez całe życie związany z Warszawą.”
 
Barwna postać Warszawskiej Starówki
Barbara Popielarczyk-Daszewska: „Władysław Popielarczyk (1925-1987) - artysta, malarz i poeta, barwna postać Warszawskiej Starówki. Sam nie wyobrażał sobie, że może mieszkać i tworzyć gdzie indziej. Jego oryginalność, otwartość, wrażliwość, głęboka fascynacja zjawiskami natury i witalność wyrażona została w bogatej twórczości. Pracował w różnych technikach: malarstwo sztalugowe, architektoniczne: mozaiki, freski, witraże. Stworzył cykle obrazów: wizje okien, madonny współczesne, rysowane listy, rysunki z poezją, macierzyństwo, obrazy hexagonalne. Ostatnio pracował nad cyklem figur odrywających się od horyzontu. Był artystą niezwykle płodnym, znanym i cenionym na całym nieomal świecie. Władysław Popielarczyk stworzył własny styl malarstwa. Jest to malarstwo na wskroś odkrywcze. Ukazuje niepokój, nerwowość współczesnego czasu jakby w rentgenowskim znaku, człowieka widzianego od środka. Najgłębiej inspiruje go głowa ludzka widziana w przekroju, czy przenikanie się figur w płynności natury. Jest to malarstwo poezji, dźwięczność koloru splotu form widzianych w błysku oka. Obrazy Popielarczyka odznaczają się ponadto szlachetnością barw i urzekają swoim niepowtarzalnym stylem. Można je zaliczyć do interesującej sztuki transawangardowej.
Artysta wiele podróżował po świecie, propagując polską sztuką współczesną. Między innymi demonstrował na licznych wernisażach swój program artystyczny /np. piosenki własne z gitarą, wiersze, przebierance, tańce itp./. O twórczości Popielarczyka pisali znani krytycy w kraju i za granicą odnajdując w jego twórczości oryginalny styl wypowiedzi, nasycony własną osobowością. Prace Popielarczyka znajdują się w wielu muzeach krajowych i zagranicznych: między innymi w Muzeum Historycznym i w Muzeum Narodowym w Warszawie, Częstochowie, Poznaniu i Gdańsku, w Modern Muzeum w Sztokholmie, Taides Museum Oulu w Finlandii, Miami Museum of Modern Art, na Florydzie, Indianapolis Museum, Palm Spring Desar Museum California w USA, a także w licznych galeriach i zbiorach prywatnych. Miał ponad 40 wystaw indywidualnych oraz liczny udział w wystawach zbiorowych. Popielarczyka wymieniają współczesne leksykografy, a między innymi: Dictionary of International Biography Cambridge, England 1980; Who's Who in the World, 6th ed., Chicago - USA 1980; The First Five Hundred, Cambridge - England 1985 oraz niemieckie i polskie wydanie Kto jest Kim w Polsce, Interpress 1985.
Na Starym Mieście w Warszawie przy ul. Piwnej 3/5 urządzał Popielarczyk bezpłatne, tzw. majowe wystawy swoich prac. Tamże organizowane były interesujące spotkania happeningowe. Na Piwnej Mistrza odwiedzało wiele wybitnych osobistości, mężowie stanu, ambasadorowie, aktorzy, poeci, artyści. Na wystawę Jego najnowszych prac każdy mógł wejść wprost z ulicy, uciąć dyskusję z twórcami na temat sztuki, posłuchać wierszy piosenek, jednym słowem był to dom otwartych drzwi - dom pracy twórczej, znany jako Galeria Popielarczyka. Władysław Popielarczyk zasłużył na miano współczesnego Polaka - patrioty. Za zasługi dla polskiej kultury i sztuki Rada Państwa odznaczyła Go pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.”
Popielarczyk czuł się Kociewiakiem
Państwo Damaszkowie przy grobie zamorodowanego przez Niemców Aleksandra Popielarczyka, ojca Władysława.
Dom, w którym mieszkała rodzina Popielarczyków.
Po raz kolejny odwiedziłem Bernarda Damaszka. Rozmowa z nim to intelektualne przyjemność. Poza tym państwo Damaszkowie są w posiadaniu pamiętnika artysty, w którym w przecudny literacki sposób opisał on swoje dzieciństwo i młodość w Wielkim Bukowcu.
- Chciałbym jeszcze, panie Bernardzie, dodać szczegóły do poprzednich pana informacji na temat młodych lat Popielarczyka. Zbierzmy jeszcze raz to, co wiem i dodajmy, czego nie wiem. Ciągle na przykład jeszcze nie wiem, co dokładnie łączyło artystę ze Zblewiem. Napisałem już, że ojciec artysty miał na imię Aleksander i wywodził się z Kurpiów, a jego żona, Waleria, urodziła się w Niemczech, ale wywodziła się stąd, ze Starego Lasu. Pracowała w Niemczech, podobnie jak dzisiaj miliony Polaków. Po powrocie i ślubie Popielarczykowie wykupili małe gospodarstwo w Szteklinie. Potem kupili działkę i wybudowali domek w Wielkim Bukowcu, który stoi do dziś. Waleria była położną objeżdżającą wsie. Spoczywa w Zblewie. Aleksander, ojciec Władysława, został rozstrzelany przez Niemców w 1939 roku w Zajączku. Był gospodarzem, w poglądach politycznych narodowcem. Władysław rzeczywiście urodził się w Szteklinie w 1925 roku, ale Popielarczykowie mieszkali tam krótko. Na świat przyszło więcej dzieci i stąd ta przeprowadzka. Chłopak do piętnastego roku życia mieszkał w Wielkim Bukowcu. Już jako dojrzały człowiek kilka razy w roku przyjeżdżał do Zblewa, ale zawsze odwiedzał grób ojca i ojcowiznę w swojej wsi. Czuł się Kociewiakiem, choć robił karierę w stolicy. Kiedyś, chyba w latach siedemdziesiątych, zdumieni mieszkańcy Zblewa ujrzeli go w telewizji. Przeprowadzono z nim wywiad. Ich zdumienie sięgnęło zenitu, gdy usłyszeli: „Pozdrawiam mojego szwagra, Maksa Gillę z Kociewia”. Więc co dokładnie łączyło go ze Zblewem?
- Matka Popielarczyka, Waleria z domu Belicka, po zamordowaniu pierwszego męża Aleksandra Popielarczyka wyszła ponownie za mąż za miejscowego gospodarza, rolnika Łucjana Brzóskę. Pracowała cały czas w izbie porodowej w Skórczu, a po przejściu na emeryturę i śmierci drugiego męża w 1966 roku przeprowadziła się do córki w Zblewie Zofii Gilli.
- ...Siostry Władysława... Bardzo żywo i ją, i Władysława wspomina w tekście „Pani Genowefa świetnie pamięta Władysława Popielarczyka” pani genowefa Kaczmarek.
- Tak, siostry Władysława. Z drugiego małżeństwa nie było dzieci.
- A kiedy i dlaczego Zofia Popielarczyk zamieszkała w Zblewie?
- Zofia przyjechała w okresie okupacji. W 1941 roku wyszła za mąż za znanego na Kociewiu kowala Maksymiliana Gillę. I w związku z tym Władysław Popielarczyk zaczął tu przyjeżdżać. A początku nie miał daleko. Uczył się najpierw w liceum plastycznym w Orłowie, a potem studiował na Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Pracę magisterską napisał w Warszawie.
- Przyjeżdżał często czy sporadycznie?
- Regularnie dwa - trzy razy do roku. I nigdy nie omijał naszego domu (jedna z córek Zofii i Maksymiliana Gillów jest żoną Bernarda Damaszka - przyp. red.). I malował, dawał koncerty na jednych z dożynek, spotykał się z ludźmi. Kochał przyrodę i ludzi. Kiedyś, w latach 80., był wywiad w telewizji i on rzekł, że ma jeszcze jedną prośbę, że chce złożyć życzenia. I powiedział...
- ... „Pozdrawiam mojego szwagra, Maksa Gillę z Kociewia”. Teraz rozumiem... Sporo tu mają jego obrazów.
- Bo przyjeżdżając do Zblewa przy okazji malował. Zostawił ze 40 dzieł. Poznałem go z Tadeuszem Śmietaną, dyrektorem Elotoru, który był jednocześnie szefem Twardego Dołu. I on wykonał tam kilka prac. Właściwie to było tego dużo. Obrazy na deskach w sali kominkowej i wyroby z metaloplastyki.
- Panie Bernardzie. Piszą, że Popielarczyk przez całe życie był związany z Warszawą. Nazywają go artystą warszawskim. I nie ma w tych źródłach ani słowa o Wielkim Bukowcu i Zblewie. A może, biorąc pod uwagę dramatyczną śmierć jego ojca Aleksandra, zaszczutego przez Niemców nad Jeziorem Czarnoleskim, miał do tych stron uraz?
- Władysław Popielarczyk czuł się Kociewiakiem. Kochał tę ziemię i tych ludzi tutaj. Czuł się Kociewiakiem do końca.
- Panie Bernardzie. Czy możemy opublikować pamiętnik Władysława Popielarczyka w internecie? To wybitne dzieło literackie.
- Opracujemy to panie Tadeuszu razem i wydamy.
Żona Barnarda Damaszka, córka Zofii Gilli z domu Popielarczyk i jej wnuki. Fot.Tadeusz Majewski
Pomnik, tablica upamiętniająca?
Dzwonię do pani Krystyny Gilli ze Starogardu. Informuje, że zebrałem już sporo materiału na temat dzieciństwa i młodości Władysława Popielarczyka. Dochodzi do małego nieporozumienia.
- Przecież Popielarczyk ma już pomnik...
- Ale mi chodzi o pomnik czy tablicę Władysława, a nie Aleksandra. I taki pomnik, jaki stawia się wybitnym artystom. W Wielkim Bukowcu, bo dlaczego by nie?
Pani Krystyna jest mile zaskoczona.
- My chętnie z mężem taką inicjatywę wspomożemy.
| |||||||||||||||
Zanim wyruszyłem do Kranka w poszukiwaniu autorki tekstu w książce „Wieś polska 1939 – 1948”, zupełnie przypadkowo zaczęły się pojawiać inne, osobne wątki do zbadania. To, co je łączyło z fabułą reportażu, czyli reporterską ścieżką poszukiwania dziewczyny, była wspólna przestrzeń, jak również – co się później okazało – czas. Przestrzeń wyznaczona powinowactwem krwi i losów mieszkańców Czarnegolasu, Wielkiego Bukowca, Wolentala i Kranka właśnie.
O Władysławie Popielarczyku - wybitnym malarzu, poecie, wielkim artyście warszawskim rodem z Kociewia, pisałem w jednej z części reportażu